De kwaliteit van de opmaak van een leerboek hangt sterk af van het manuscript waarmee je begint. Met een overzichtelijk en goed gestructureerd bestand kan de ontwerper stijlen consequent toepassen en tijd besteden aan de helderheid van de inhoud. Een rommelig bestand maakt van de opmaak een speurtocht. Deze stappen kosten je een paar uur en besparen later dagen werk.
1. Rond eerst de tekstredactie af
Begin pas met de opmaak als de tekst definitief, geredigeerd en nagelezen is. Elke zin die na de opmaak verandert, kan gevolgen hebben voor regels, pagina’s en afbeeldingen. Moet een redacteur of beoordelaar de tekst nog bekijken? Wacht dan nog even. Kleine correcties horen bij elke correctieronde; hele passages herschrijven niet.
2. Gebruik echte kopstijlen
Pas in Word of Google Docs Kop 1 toe op hoofdstukken, Kop 2 op paragrafen en Kop 3 op subparagrafen — maak de tekst niet alleen groter en vet. Stijlen nemen de structuur van het boek mee naar InDesign, genereren de inhoudsopgave en maken navigatie door de PDF mogelijk.
3. Markeer elk bijzonder onderdeel
Leerboeken bevatten veel terugkerende onderdelen. Bepaal één keer hoe je ze noemt en markeer ze steeds op dezelfde manier, bijvoorbeeld met een eenvoudige aanduiding aan het begin van de alinea:
- [KERNIDEE] voor definities en uitgelichte begrippen.
- [VOORBEELD] voor uitgewerkte voorbeelden.
- [OEFENING] voor opdrachten, met de nummering die je wilt behouden.
- [TIP], [WAARSCHUWING] of [WIST JE DAT?] voor kaders naast de hoofdtekst.
- [ANTWOORDRUIMTE: 5 regels] waar leerlingen hun antwoord schrijven.
Een korte lijst met deze aanduidingen, die je samen met het manuscript aanlevert, vormt de briefing voor het paginaontwerp.
4. Maak vergelijkingen op als vergelijkingen
Gebruik de vergelijkingseditor van Word of MathType. Vergelijkingen die als schermafbeelding zijn ingevoegd, worden onscherp afgedrukt, kunnen niet worden gecorrigeerd en zijn onzichtbaar voor schermlezers. Hetzelfde geldt voor chemische formules. Plak code als platte tekst in een lettertype met vaste tekenbreedte en markeer waar elk blok begint en eindigt.
5. Verzamel afbeeldingen afzonderlijk
Afbeeldingen in Word zijn vaak gecomprimeerd. Lever elke afbeelding als apart bestand in hoge resolutie aan, allemaal in één map en op volgorde benoemd (fig-03-02.png voor hoofdstuk 3, afbeelding 2). Zet in de tekst een aanduiding op de plek waar elke afbeelding moet komen, samen met het bijschrift. Controleer of je de rechten hebt om elke afbeelding te gebruiken, vooral als die van internet komt.
6. Bepaal het formaat en de drukker
Het eindformaat heeft invloed op alles: marges, kolommen, afbeeldingsformaten en het aantal pagina’s. Veelgekozen formaten zijn 8,5×11 inch voor werkboeken en 7×10 of 6×9 inch voor leerboeken. Als je via Amazon KDP of IngramSpark publiceert, controleer dan de beschikbare eindformaten en de minimale binnenmarge, die groter wordt naarmate het aantal pagina’s toeneemt. Laat ons weten waar je gaat drukken, zodat de bestanden vanaf het begin goed worden voorbereid.
7. Verzamel de aanvullende onderdelen
- Voorwerk: titelpagina, colofon, voorwoord en uitleg over het gebruik van het boek.
- Nawerk: begrippenlijst, antwoorden, literatuurlijst en bronvermelding.
- Een eventuele stijlgids van je uitgever, school of opleider.
- Twee of drie leerboeken waarvan je de pagina’s mooi vindt, als voorbeeld.
Klaar om te beginnen
Is je manuscript voorbereid? Kies dan een pakket voor leerboeken. We beginnen met een voorbeeldhoofdstuk waarin alle onderdelen voorkomen. Zo kun je het ontwerp goedkeuren voordat het hele boek wordt opgemaakt. Wil je eerst weten wat het kost? Lees wat de opmaak van een leerboek kost.